{"id":551,"date":"2022-02-28T16:29:24","date_gmt":"2022-02-28T15:29:24","guid":{"rendered":"https:\/\/obserwatorium-cta.pl\/?p=551"},"modified":"2022-03-04T21:06:48","modified_gmt":"2022-03-04T20:06:48","slug":"teleskopy-polsko-szwajcarsko-czeskiego-projektu-sst-1m-rejestruja-pierwsze-dane-w-obserwatorium-w-ondrejovie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/obserwatorium-cta.pl\/?p=551","title":{"rendered":"Teleskopy polsko-szwajcarsko-czeskiego projektu SST-1M rejestruj\u0105 pierwsze dane w Obserwatorium w Ond\u0159ejovie"},"content":{"rendered":"\n

W \u015brod\u0119 23 lutego 2022 r. podczas test\u00f3w na terenie obserwatorium w Instytucie Astronomicznym Czeskiej Akademii Nauk w Ond\u0159ejovie jeden z dw\u00f3ch teleskop\u00f3w Czerenkowa SST-1M (rys. 1) zarejestrowa\u0142 pierwsze zdarzenia – b\u0142yski promieniowania Czerenkowa pochodz\u0105ce z p\u0119k\u00f3w atmosferycznych generowanych przez cz\u0105stki promieniowania kosmicznego i fotony promieniowania gamma (rys. 2 i 3).<\/p>\n\n\n\n

\"SST-1M

Rys. 1. Teleskop SST-1M podczas wykonywania obserwacji w Obserwatorium Astronomicznym w Ond\u0159ejovie (Czechy).<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dwa teleskopy SST-1M (ang. Single-mirror Small-sized Telescope<\/em>) s\u0105 obecnie montowane w Obserwatorium w Ond\u0159ejovie. Ten typ teleskopu zosta\u0142 pierwotnie pomy\u015blany jako prototyp dla ca\u0142ej klasy ma\u0142ych teleskop\u00f3w dla projektu Cherenkov Telescope Array (CTA). SST-1M zosta\u0142y pierwotnie ustawione i przetestowane na stanowisku badawczym w Instytucie Fizyki J\u0105drowej PAN w Krakowie. W 2021 roku struktury teleskop\u00f3w zosta\u0142y przetransportowane i zainstalowane w Ond\u0159ejovie. Pierwszy teleskop jest ju\u017c kompletny i przechodzi obecnie faz\u0119 uruchomienia, kt\u00f3ra obejmuje te\u017c zbieranie pierwszych danych. Drugi teleskop zostanie wyposa\u017cony w kamer\u0119 za oko\u0142o miesi\u0105c (kwiecie\u0144 2022r.). Nast\u0119pnie dwa teleskopy SST-1M rozpoczn\u0105 wsp\u00f3lne dzia\u0142anie w trybie stereoskopowym. Lokalizacja w Obserwatorium w Ond\u0159ejovie oferuje znacznie lepsze warunki do obserwacji astronomicznych ni\u017c stanowisko testowe w Krakowie. Celem instalacji jest stopniowa optymalizacja w\u0142a\u015bciwo\u015bci ca\u0142ego systemu, obserwacja \u017ar\u00f3de\u0142 kosmicznego promieniowania gamma o energiach w zakresie do wielu TeV, a nast\u0119pnie umieszczenie w pe\u0142ni przetestowanych teleskop\u00f3w w optymalnej lokalizacji, na wi\u0119kszej wysoko\u015bci nad poziomem morza i o lepszych warunkach pogodowych, w ramach wybranego obserwatorium mi\u0119dzynarodowego.<\/p>\n\n\n\n

Teleskopy SST-1M maj\u0105 za zadanie rejestracj\u0119 promieniowanie gamma z kosmicznych \u017ar\u00f3de\u0142 wysokich energii, znajduj\u0105cych si\u0119 zar\u00f3wno w naszej Galaktyce jak i poza ni\u0105. We wspomnianej pierwszej obserwacji pierwszego teleskopu zarejestrowano dane z kilku kierunk\u00f3w na niebie, w tym z otoczenia Mg\u0142awicy Krab. Dane obejmuj\u0105 nie tylko rejestracj\u0119 b\u0142ysk\u00f3w p\u0119k\u00f3w atmosferycznych z\u0142o\u017conych z wielu cz\u0105stek wt\u00f3rnych powsta\u0142ych podczas oddzia\u0142ywa\u0144 wysokoenergetycznych cz\u0105stek i foton\u00f3w w atmosferze (rys. 2), ale tak\u017ce zapis pojedynczych cz\u0105stek z takich p\u0119k\u00f3w, w szczeg\u00f3lno\u015bci mion\u00f3w widocznych w kamerze jako tzw. \u201epier\u015bcienie mionowe\u201d (rys. 3), kt\u00f3re s\u0105 wyra\u017an\u0105 sygnatur\u0105 hadronowego pochodzenia p\u0119ku.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"
Rys. 2. Obraz po\u015bwiaty Czerenkowa p\u0119ku atmosferycznego w kamerze teleskopu SST-1M, zainicjowanego przez promie\u0144 gamma. Obraz ma typowo wyd\u0142u\u017cony kszta\u0142t, kt\u00f3rego wskazuje na pozycj\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142a.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

\"\"
Rys. 3 Obraz mionu w kszta\u0142cie charakterystycznego pier\u015bcienia zarejestrowany w kamerze teleskopu SST-1M.

<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W sk\u0142ad zespo\u0142u projektu SST-1M, koordynowanego przez Uniwersytet Genewski, wchodz\u0105 badacze z wielu instytucji w Polsce, Czechach, Szwajcarii i Ukrainy. Odpowiedzialno\u015b\u0107 za uk\u0142ad optyczny teleskop\u00f3w spoczywa na czeskim partnerze (Joint Laboratory of Optics of the Institute of Physics CAS i Palacky University Olomouc). Mini-sie\u0107 SST-1M jest zbudowana na terenie Instytutu Astronomicznego CAS, kt\u00f3ry zapewnia wsparcie przy budowie i eksploatacji teleskop\u00f3w. Polskim zespo\u0142em kieruje Instytut Fizyki J\u0105drowej PAN, gdzie zaprojektowano, zbudowano i przetestowano struktur\u0119 mechaniczn\u0105 teleskopu wraz z uk\u0142adem sterowania. Centrum Astronomiczne im. Miko\u0142aja Kopernika PAN w Warszawie by\u0142o odpowiedzialne za systemy pozycjonowania teleskopu i justowania zwierciade\u0142, a tak\u017ce serwery i oprogramowanie kamer i teleskop\u00f3w. Centrum Bada\u0144 Kosmicznych PAN w Warszawie zaprojektowa\u0142o aktuatory do zwierciade\u0142 i dostarczy\u0142o ich kompletny zestaw do jednego z teleskop\u00f3w. Uniwersytet Jagiello\u0144ski i Akademia G\u00f3rniczo-Hutnicza w Krakowie opracowa\u0142y i bra\u0142y udzia\u0142 w budowie w pe\u0142ni cyfrowej elektroniki kamery, kt\u00f3ra digitalizuje sygna\u0142y ze wszystkich 1296 pikseli kamery, pomimo ich kr\u00f3tkiego czasu trwania, wynosz\u0105cego zaledwie kilka nanosekund, oraz utrudniaj\u0105cego pomiary wysokiego poziomu t\u0142a nocnego nieba. Strona polska przekaza\u0142a te\u017c znaczne \u015brodki na budow\u0119 niezb\u0119dnej infrastruktury w Ond\u0159ejovie. Szwajcarscy partnerzy z Uniwersytetu Genewskiego zaprojektowali i zbudowali mechaniczne cz\u0119\u015bci kamery oraz unikalny system rejestracji \u015bwiat\u0142a Czerenkowa oparty na nowej technologii wykorzystuj\u0105cej fotopowielacze krzemowe (SiPM), dopiero niedawno wdro\u017cone do astronomii promieniowania gamma.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rys. 4. Drugi teleskop SST-1M zainstalowany w Obserwatorium w Ond\u0159ejovie. Wkr\u00f3tce teleskop zostanie zaopatrzony w kamer\u0119, co umo\u017cliwi prowadzenie obserwacji w trybie stereoskopowym przy u\u017cyciu dw\u00f3ch teleskop\u00f3w sprz\u0119\u017conych w mini sie\u0107.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Autorzy tekstu:<\/strong>
prof. dr hab. Jacek Niemiec, prof. dr hab. Micha\u0142 Ostrowski, prof. dr hab. Rafa\u0142 Moderski.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W \u015brod\u0119 23 lutego 2022 r. podczas test\u00f3w na terenie obserwatorium w Instytucie Astronomicznym Czeskiej Akademii Nauk w Ond\u0159ejovie jeden z dw\u00f3ch teleskop\u00f3w Czerenkowa SST-1M (rys. 1) zarejestrowa\u0142 pierwsze zdarzenia – b\u0142yski promieniowania Czerenkowa pochodz\u0105ce z p\u0119k\u00f3w atmosferycznych generowanych przez … Czytaj dalej →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-551","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sst1m"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/obserwatorium-cta.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/551","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/obserwatorium-cta.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/obserwatorium-cta.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/obserwatorium-cta.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/obserwatorium-cta.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=551"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/obserwatorium-cta.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/551\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":576,"href":"https:\/\/obserwatorium-cta.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/551\/revisions\/576"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/obserwatorium-cta.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=551"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/obserwatorium-cta.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=551"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/obserwatorium-cta.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=551"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}